Kada govorimo o srpskom nacionalnom identitetu, nemoguće je zaobići ličnost i djelo Svetog Save, prvog srpskog arhiepiskopa i utemeljitelja samostalne Srpske pravoslavne crkve. Njegova figura, kroz vijekove istorije, postala je mnogo više od religioznog simbola — Sveti Sava predstavlja samu suštinu srpskog duhovnog bića, onu nevidljivu nit koja povezuje generacije i epohe, koja čuva narod u trenutcima najvećih iskušenja i usmjerava ga ka svijetlosti i istini. Svetosavlje, kako se naziva srpsko pravoslavlje, nije puka religiozna doktrina niti apstraktna filozofska kategorija. To je način života, duhovni kompas koji usmijerava pojedinca i zajednicu ka višim vrijednostima — ka ljubavi, poštenju, pravdi i sabornosti.
U njemu se ogleda jedinstvo vjere i nacije, duhovnosti i kulture, ličnog spasenja i narodnog opstanka. Godina 1219. označava prekretnicu u istoriji srpskog naroda. Te godine, zahvaljujući diplomatskoj mudrosti i dubokoj vjeri Rastka Nemanjića — budućeg Svetog Save — Srpska pravoslavna crkva dobija autokefalnost, nezavisnost od drugih patrijaršija. Ovaj čin nije bio samo crkveni akt; bio je to temelj državne samostalnosti i nacionalnog identiteta koji će preživjeti vijekove ropstva, ratova i progona. Sveti Sava je, odbacivši dvorski život i prinčevske povlastice, izabrao put duhovnog traganja. U manastiru Hilandar na Svetoj Gori započeo je djelo koje će trajno oblikovati srpsku civilizaciju. Nije se zadovoljio ličnim spasenjem — težio je prosvetljenju cijelog naroda. Osnovao je škole i bolnice, pisao tipike i zakone, uređivao crkvu i državu, mireći zavađenu braću i ujedinjujući razdrobljene oblasti u jednu duhovnu cjelinu. Zakonopravilo ili Nomokanon, koje je Sveti Sava sastavio, predstavlja prvi pravni kodeks srpske države. U njemu su objedinjeni vizantijsko crkveno pravo i svetovni zakoni, prilagođeni srpskom kontekstu i potrebama. Ovim djelom Sava je postavio temelje pravne države, pokazujući da duhovnost ne isključuje racionalnost, već je obogaćuje i uzdiže. Svetosavlje je, po riječima velikih srpskih bogoslova, pravoslavlje srpskog stila i iskustva. To znači da su hrišćanske vrijednosti, propovijedane kroz jevanđelje, u srpskom narodu dobile poseban izraz — prilagođen mentalitetu, istoriji i sudbini ovog naroda. Hristos je kroz svetosavlje postao bliži Srbima, a Srbi su kroz njega dovedeni bliže Hristu. Ovo jedinstvo vjere i narodnosti ne znači nacionalizovanje religije niti stavljanje etničkog iznad univerzalnog. Naprotiv, svetosavlje je put kojim jedan narod pristupa vječnim istinama, čineći ih živim u svom svakodnevnom postojanju. Kao što svaki čovjek ima jedinstven odnos sa Bogom, tako i svaki narod gradi svoj duhovni put — ne odvajajući se time od hrišćanskog vaseljenstva, već ga obogaćujući svojim specifičnim doprinosom.
Za čitav tekst, kliknite ovdje.